Gaman – tajemnica japońskiej sztuki wytrwałości. Jak opanować cierpliwość, która zmienia życie?

Wyobraź sobie, że stoisz przed ścianą przeciwności – niepokoju, porażki, wyczerpania. Co robisz? Uciekasz, poddajesz się, czy trwasz? Japońska koncepcja *gaman* (我慢) oferuje odpowiedź, która od wieków kształtuje kulturę, biznes i codzienność mieszkańców Kraju Kwitnącej Wiśni. To nie tylko cierpliwość – to sztuka przetrwania z godnością, a zarazem narzędzie, które może odmienić Twoje podejście do życia. Poznaj 10 zasad *gaman* i dowiedz się, jak zastosować je w praktyce, by stać się bardziej odpornym, szczęśliwym i skoncentrowanym. ---

Co to jest gaman? Pochodzenie, znaczenie i filozoficzne korzenie

Słowo gaman (我慢) składa się z dwóch znaków kanji: 我 (Ga) – „ja” lub „własna osoba”, oraz 慢 (man) – „cierpliwość”, „opanowanie” lub „wytrwałość”. Dosłownie tłumaczy się je jako „cierpliwość własnej duszy” – umiejętność znoszenia trudności bez poddawania się emocjonalnemu chaosowi. Choć dziś kojarzone głównie z Japonią, jego korzenie sięgają głębiej, splatając się z buddyjską i konfucjańską myślą.

Pierwsze pisemne wzmianki o *gaman* pojawiły się w okresie Edo (1603–1868), jednak sama idea kształtowała się znacznie wcześniej. W buddyjskim zen koncepcja ta bliska jest praktyce shikantaza – „tylko siedzenia”, czyli medytacji polegającej na bezruchu i akceptacji chwili obecnej. Natomiast w kodeksie bushido, obowiązującym samurajów, *gaman* było jedną z kluczowych cnót, obok honoru i lojalności. Cytat przypisywany Miyamoto Musashiemu – słynnemu miecznikowi XVII wieku – brzmi:

„Nie myśl pochopnie, bądź cierpliwy w trudnościach. Dopiero wtedy zrozumiesz, co to znaczy być silnym.”

Choć *gaman* jest często postrzegane jako wyłącznie japońskie, jego rdzeń odnajdujemy również w innych tradycjach. Stoicyzm, który narodził się w starożytnej Grecji, głosił ideę apatheia – wolność od zakłócających emocji – oraz amor fati – „miłość do losu”, czyli akceptację tego, co nieuniknione. Również w konfucjanizmie, który silnie wpłynął na kulturę Wschodu, znajdujemy ideę ren („humanitarność”), obejmującą cierpliwość wobec innych i samego siebie.

Czy *gaman* jest więc wyłącznie azjatycką filozofią? W praktyce – tak, w duchu – niekoniecznie. Jego sedno – umiejętność stawienia czoła przeciwnościom z wewnętrznym spokojem – jest uniwersalne. Różni się jedynie język, w jakim jest wyrażane: w Polsce powiedzielibyśmy „cierpliwość to cnota”, ale w Japonii to droga, która prowadzi do harmonii – zarówno wewnętrznej, jak i społecznej.

10 zasad gaman – jak stać się mistrzem cierpliwości w praktyce

Filozofia *gaman* to nie teoria – to zestaw praktycznych nawyków, które można wdrożyć w codziennym życiu. Poniżej znajdziesz 10 zasad, opartych na historycznych źródłach, badaniach psychologicznych i współczesnych interpretacjach tej idei. Każda z nich została zobrazowana przykładami, które pomogą zrozumieć, jak działać tu i teraz.

1. Akceptacja rzeczywistości – zamiast walki z tym, czego nie zmienisz

Co to znaczy? *Gaman* zaczyna się od uznania faktów, nawet tych nieprzyjemnych, bez prób ich natychmiastowej zmiany. To świadome powiedzenie sobie: „To się dzieje, a ja nie mam na to wpływu – na razie”.

Przykład z życia: Wyobraź sobie, że Twój projekt w pracy został odrzucony przez klienta. Zamiast wpadać w frustrację i myśleć „to niesprawiedliwe”, na moment zatrzymujesz się i akceptujesz decyzję. Następnie skupiasz się na tym, co możesz zrobić dalej – poprawić dokumentację, zapytać o feedback, lub poszerzyć ofertę o dodatkowe usługi.

Co Ci to daje? Redukcję stresu i uczucia bezsilności. Badania nad terapią akceptacji i zaangażowania (ACT) pokazują, że akceptacja przeciwności jest pierwszym krokiem do efektywnego działania. Osoby, które uczą się akceptować to, czego nie mogą zmienić, mają niższy poziom kortyzolu – hormonu stresu – i lepiej radzą sobie z wyzwaniami.

Jak ćwiczyć? Spróbuj medytacji uważności (mindfulness) przez 5 minut dziennie. Skup się na oddechu i zaakceptuj każdą myśl czy emocję, która się pojawia, bez oceniania jej.

2. Cierpliwość w działaniu – długofalowe myślenie zamiast pośpiechu

Co to znaczy? *Gaman* to umiejętność patrzenia na cele z perspektywy lat, a nie chwili. To rezygnacja z natychmiastowych rezultatów na rzecz trwałej pracy.

Przykład z życia: Rolnik sadzi drzewo owocowe wiedząc, że pierwsze owoce zbiorze za kilka lat. Nie oczekuje plonów od razu, bo rozumie, że natura potrzebuje czasu. Podobnie, w biznesie: startup, który buduje markę przez lata, zamiast skupiać się na „wirusowym” sukcesie, ma większe szanse na trwały rozwój.

Co Ci to daje? Stabilność emocjonalną i lepsze planowanie. Psycholog Angela Duckworth w swojej książce „Grit: The Power of Passion and Perseverance” dowodzi, że kluczem do sukcesu jest połączenie pasji z wytrwałością. Ludzie, którzy myślą długofalowo, osiągają lepsze wyniki w pracy, nauce i relacjach.

Jak ćwiczyć? Postaw sobie cel, który wymaga czasu – np. nauczenie się nowego języka, zbudowanie własnej firmy, lub napisanie książki. Twórz małe, codzienne kroki i ciesz się procesem, a nie tylko końcowym rezultatem.

3. Samokontrola emocjonalna – milczenie w ogniu konfliktu

Co to znaczy? *Gaman* uczy powstrzymywania się od impulsywnych reakcji w sytuacjach stresowych. To nie tłumienie emocji, ale ich świadome kierowanie.

Przykład z życia: Kierowca, który słyszy obraźliwe uwagi od pasażera, zamiast reagować agresją, bierze głęboki oddech i milczy. Dzięki temu unika eskalacji konfliktu i zachowuje swoją energię na ważniejsze sprawy.

Co Ci to daje? Lepsze relacje interpersonalne i zdrowie psychiczne. Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA), umiejętność regulowania emocji jest kluczowa dla dobrostanu. Osoby, które potrafią „zatrzymać się” przed reakcją, częściej są postrzegane jako spokojne i pewne siebie.

Jak ćwiczyć? Gdy poczujesz, że emocje Cię zalewają, zrób 10 sekundową pauzę. Zapytaj siebie: „Czy ta reakcja przyniesie mi coś dobrego w przyszłości?”. To proste ćwiczenie uczy dystansu emocjonalnego.

4. Wytrwałość w trudnościach – siła tkwi w kontynuowaniu

Co to znaczy? *Gaman* to determinacja w dążeniu do celu, nawet gdy droga jest wyboista. To nie „nie poddawaj się”, ale „nie przestawaj próbować, nawet gdy wszystko idzie źle”.

Przykład z życia: Student, który nie zdał egzaminu za pierwszym razem, powtarza go trzykrotnie, aż osiąga wymagany wynik. Nie rezygnuje, bo wie, że każda porażka to lekcja, a nie koniec drogi.

Co Ci to daje? Budowanie odporności psychicznej (ang. *grit*), która jest kluczowa w osiąganiu sukcesów. Badania pokazują, że ludzie z wysokim poziomem *grit* częściej osiągają cele zawodowe i osobiste, nawet w obliczu przeciwności.

Jak ćwiczyć? Wybierz jedno wyzwanie – fizyczne (np. przebiegnięcie maratonu), zawodowe (np. opanowanie umiejętności programowania) lub osobiste (np. nauka gry na instrumencie) – i zobowiąż się do jego realizacji przez minimum 6 miesięcy. Dokumentuj postępy, nawet te małe.

5. Skromność i brak egoizmu – siła tkwi w zespole

Co to znaczy? *Gaman* w kontekście społecznym oznacza rezygnację z potrzeby bycia „najlepszym” na rzecz dobra wspólnego. To umiejętność dzielenia się zasługami i wsparcia innych.

Przykład z życia: Pracownik zespołu, który nie przypisuje sobie całej zasługi za sukces projektu, ale docenia wkład kolegów. Dzięki temu buduje zaufanie i lepsze relacje w grupie.

Co Ci to daje? Lepszą współpracę i mniejszy konflikt w zespole. Według badań Harvard Business Review, zespoły, które praktykują skromność i wzajemne wsparcie, są bardziej produktywne i innowacyjne.

Jak ćwiczyć? W kolejnym projekcie grupowym celowo wyróżnij osiągnięcia innych członków zespołu. Zapytaj ich o zdanie i bądź otwarty na feedback.

6. Harmonia społeczna (wa) – unikanie konfrontacji przez szacunek

Co to znaczy? *Gaman* w kontekście społecznym bliskie jest japońskiej idei wa (和) – harmonii. Oznacza dbanie o równowagę w relacjach, unikanie konfrontacji i szanowanie zdania innych.

Przykład z życia: W japońskich firmach decyzje podejmowane są często metodą nemawashi – konsensusu przed oficjalnym spotkaniem. Dzięki temu unika się sytuacji, w której ktoś czuje się pominięty lub urażony.

Co Ci to daje? Stabilniejsze środowisko społeczne i zawodowe. Badania pokazują, że zespoły, które dbają o harmonię, mają mniej konfliktów i wyższe wskaźniki zadowolenia z pracy.

Jak ćwiczyć? W następnej kłótni spróbuj zamiast atakować, zapytać: „Jak Ty to widzisz?”. To proste pytanie otwiera drzwi do dialogu i zrozumienia.

7. Wdzięczność za to, co się ma – szczęście w małych rzeczach

Co to znaczy? *Gaman* to także umiejętność cieszenia się tym, co się posiada, zamiast marzyć o tym, czego brakuje. To praktyka wdzięczności.

Przykład z życia: Osoba chora, która mimo trudności cieszy się z małych postępów w leczeniu lub wsparcia bliskich. Skupia się na tym, co może zrobić, zamiast na ograniczeniach.

Co Ci to daje? Zwiększone poczucie szczęścia i zadowolenia. Badania Greater Good Science Center pokazują, że praktykowanie wdzięczności (np. prowadzenie dziennika wdzięczności) zwiększa poziom serotoniny i zmniejsza poziom kortyzolu.

Jak ćwiczyć? Codziennie zapisz trzy rzeczy, za które jesteś wdzięczny. Mogą to być nawet najmniejsze sprawy – pyszna kawa rano, uśmiech dziecka, czy ciepły dzień.

8. Odporność na krytykę – oddzielenie emocji od opinii

Co to znaczy? *Gaman* uczy traktowania krytyki jako informacji zwrotnej, a nie ataku na swoją osobę. To umiejętność przyjęcia uwag, nawet tych nieprzyjemnych, bez defensywy.

Przykład z życia: Artysta, który otrzymuje negatywną recenzję na swoją wystawę, nie obraża się ani nie rezygnuje z pasji. Zamiast tego analizuje uwagi i zastanawia się, czy niektóre z nich mają sens.

Co Ci to daje? Rozwój osobisty i zawodowy. Według Harvard Business Review, osoby, które potrafią przyjmować krytykę konstruktywnie, osiągają lepsze wyniki w pracy i budują mocniejsze relacje.

Jak ćwiczyć? Gdy usłyszysz krytykę, zrób pauzę i zapytaj siebie: „Czy ta uwaga może mi pomóc? Jeśli tak, to jak?”. To pozwala oddzielić emocje od treści.

9. Umiar w pragnieniach – unikanie ekstremów

Co to znaczy? *Gaman* to także umiejętność życia w równowadze – nie popadając w ekstremalne pragnienia, takie jak nadmierny konsumpcjonizm czy perfekcjonizm.

Przykład z życia: Japońska koncepcja mottainai („szacunek dla rzeczy i poszanowanie zasobów”) uczy, by nie marnować jedzenia, ubrań czy czasu na rzeczy, które nie są naprawdę potrzebne.

Co Ci to daje? Zrównoważony styl życia i mniejszy stres. Badania pokazują, że osoby, które żyją w umiarze, mają wyższy poziom zadowolenia i niższą skłonność do zakupowej kompulsji.

Jak ćwiczyć? Przeprowadź „cyfrowy detoks” – przez tydzień ogranicz korzystanie z mediów społecznościowych do 30 minut dziennie. Zastąp je spacerem, czytaniem książki lub rozmową z bliskimi.

10. Celowość działania – działanie z jasnym celem

Co to znaczy? *Gaman* to nie tylko wytrwałość w trudnościach, ale także działanie z jasnym celem i sensem. To pytanie: „Po co to robię?” i odpowiedź na nie.

Przykład z życia: Przedsiębiorca, który buduje firmę przez lata, mimo początkowych porażek, robi to, bo wierzy w swoją misję. Każdy krok ma dla niego sens.

Co Ci to daje? Spełnienie i poczucie sensu. Według Viktora Frankla, autora „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, sens jest kluczem do szczęścia i odporności psychicznej.

Jak ćwiczyć? Zastanów się, co jest dla Ciebie naprawdę ważne. Następnie stwórz „mapę celu” – konkretne kroki, które przybliżą Cię do jego osiągnięcia. Regularnie przeglądaj tę mapę i dostosowuj plany.

Gaman w praktyce – jak Japończycy radzą sobie z przeciwnościami?

Filozofia *gaman* to nie tylko zbiór zasad – to sposób życia, który kształtuje kulturę Japonii od wieków. Oto kilka przykładów, jak *gaman* przejawia się w różnych sferach życia Japończyków.

W kulturze pracy: „Karoshi” i granice *gaman*

W Japonii *gaman* jest głęboko zakorzenione w kulturze pracy. Pracownicy często rezygnują z urlopów, by „nie obciążać kolegów”, a godziny pracy sięgają nawet 80 tygodniowo. To prowadziło do zjawiska karoshi – śmierci z przepracowania – które stało się poważnym problemem społecznym.

W ostatnich latach rząd japoński podjął kroki, by przeciwdziałać temu zjawisku. W 2019 roku wprowadzono program „Premium Friday”, zachęcający pracowników do wcześniejszego kończenia pracy w ostatni piątek miesiąca. Jednak wiele osób wciąż czuje presję, by praktykować *gaman* w nadmiernym stopniu.

Pytanie do refleksji: Czy *gaman* w pracy oznacza wyłącznie wytrwałość, czy także szacunek dla własnych granic?

W sytuacjach kryzysowych: *Gaman* w obozach jenieckich

Podczas II wojny światowej wielu Japończyków znalazło się w obozach jenieckich, m.in. w Sandakan w Malezji. W ekstremalnych warunkach *gaman* stało się kluczem do przetrwania. Więźniowie, mimo fizycznych i psychicznych tortur, potrafili zachować godność i wspierać się wzajemnie. Ich historia pokazuje, że *gaman* to nie tylko indywidualna siła, ale także więź z innymi.

Cytat z raportu Australian War Memorial:

„Więźniowie, którzy praktykowali *gaman*, mieli większe szanse na przetrwanie. Pomagali sobie nawzajem, dzielili się jedzeniem i wsparciem emocjonalnym.”

W codzienności: *Gaman* w relacjach rodzinnych

W japońskich rodzinach *gaman* przejawia się w cierpliwości wobec starszych członków rodziny, szacunku dla tradycji, oraz umiejętności znoszenia trudności bez narzekania. Na przykład, rodzice często rezygnują z własnych marzeń, by zapewnić dzieciom lepsze życie. To nie tłumienie emocji, ale świadoma decyzja o poświęceniu.

Przykład: Matka, która pracuje na dwóch etatach, by opłacić szkołę dla dziecka, i nie narzeka, choć jest zmęczona. Dla niej *gaman* to nie tylko cierpliwość, ale także miłość i odpowiedzialność.

Potencjalne zagrożenia *gaman* – kiedy cierpliwość staje się pułapką

Choć *gaman* jest cenną filozofią, jego nadużywanie może prowadzić do poważnych problemów. Oto kilka zagrożeń, na które warto zwrócić uwagę.

Tłumienie emocji – kiedy cierpliwość staje się ucieczką

Jednym z najczęstszych zarzutów wobec *gaman* jest to, że prowadzi do tłumienia emocji. W kulturze japońskiej bycie „silnym” często oznacza nie okazywanie słabości – nawet w sytuacjach, w których powiedzenie „jestem smutny” lub „jestem zmęczony” byłoby zdrowe.

Skutki: Nadmierne tłumienie emocji może prowadzić do burnoutu, depresji, lub chorób psychosomatycznych (np. wrzodów, problemów z sercem). Badania WHO pokazują, że stres zawodowy jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób psychicznych.

Jak unikać pułapek? *Gaman* nie oznacza tłumienia emocji, ale ich świadome kierowanie. Jeśli czujesz, że emocje Cię zalewają, zatrzymaj się i nazwij je: „Jestem zły”, „Jestem smutny”. Akceptacja emocji to pierwszy krok do ich regulacji.

Brak asertywności – kiedy *gaman* staje się uległością

W kulturach kolektywistycznych, takich jak japońska, *gaman* może prowadzić do nadmiernej uległości. Osoby, które stale praktykują *gaman*, mogą mieć trudności z wyrażaniem własnych potrzeb, mówieniem „nie”, lub obroną swoich granic.

Przykład: Pracownik, który nie zgłasza nadużyć szefa, bo boi się „naruszania harmonii zespołu”. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do frustracji i problemów zdrowotnych.

Jak unikać pułapek? *Gaman* to nie uległość, ale umiejętność znoszenia trudności z godnością. Jeśli czujesz, że Twoje granice są naruszane, spróbuj powiedzieć „nie” w sposób asertywny, np.: „Dziękuję za propozycję, ale w tej chwili nie mogę się jej podjąć.”

Różnice kulturowe – kiedy *gaman* jest źle rozumiane

W kulturach indywidualistycznych, takich jak amerykańska czy europejska, *gaman* może być postrzegane jako „słabość” lub „brak asertywności”. Japończycy, którzy starają się praktykować *gaman* w zachodnich firmach, mogą być źle zrozumiani – np. gdy milczą w trakcie krytyki, zamiast od razu reagować.

Jak adaptować *gaman* w różnych kulturach? Kluczem jest elastyczność. Możesz praktykować *gaman* w swoim życiu prywatnym, ale dostosować jego formę do kontekstu społecznego. Na przykład, w pracy możesz być cierpliwy, ale jednocześnie asertywny w wyrażaniu swoich potrzeb.

Gaman poza Japonią – jak adaptować tę filozofię w innych kulturach?

*Gaman* jest głęboko zakorzenione w kulturze japońskiej, ale jego sedno – umiejętność znoszenia przeciwności z godnością – jest uniwersalne. Oto kilka sposobów, jak można je praktykować poza Japonią.

W krajach zachodnich: *Gaman* a stoicyzm

W Stanach Zjednoczonych i Europie *gaman* często bywa porównywane do stoicyzmu – filozofii, która także uczy akceptacji losu i panowania nad emocjami. Choć stoicyzm kładzie większy nacisk na rozum niż emocje, oba podejścia prowadzą do podobnych rezultatów: spokoju ducha i zdolności radzenia sobie z przeciwnościami.

Przykład: W książce „The Obstacle Iś The Way” Ryana Holiday, stoicyzm został przedstawiony jako praktyczny przewodnik po radzeniu sobie z trudnościami. Można go traktować jako zachodnią wersję *gaman*.

W Korei Południowej: *Gaman* i *gamjeong*

W Korei Południowej *gaman* bliskie jest koncepcji gamjeong (감정) – cierpliwości w relacjach rodzinnych i partnerskich. To umiejętność znoszenia trudności w związku, bez uciekania się do agresji czy manipulacji.

Przykład: Para, która przeżywa kryzys, nie rozpada się od razu, ale pracuje nad komunikacją i wzajemnym zrozumieniem. To właśnie *gamjeong* pomaga im przetrwać trudne chwile.

W Chinach: *Gaman* i konfucjanizm

W Chinach *gaman* można odnaleźć w idei ren (仁) – „humanitarności”, która obejmuje cierpliwość wobec innych i samego siebie. Konfucjanizm uczy, że prawdziwa siła tkwi w umiejętności znoszenia przeciwności bez utraty godności.

Przykład: Uczeń, który nie zdał egzaminu, nie rezygnuje z nauki, ale uczy się dalej, bo wie, że sukces przyjdzie z czasem. To właśnie *ren* pomaga mu zachować spokój i determinację.

Naukowe ujęcie *gaman* – co mówi psychologia i neuronauka?

*Gaman* nie jest tylko filozofią – to także mechanizm psychologiczny i neuronalny. Oto, co nauka mówi o tej koncepcji.

Psychologia: *Gaman* a terapia akceptacji i zaangażowania (ACT)

Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT) opiera się na idei akceptacji przeciwności, która jest kluczowym elementem *gaman*. Według ACT, nasze cierpienie często wynika nie z samych przeciwności, ale z walki z nimi. Akceptacja pozwala nam skupić się na tym, co możemy zmienić, zamiast tracić energię na to, czego nie możemy.

Przykład z terapii: Pacjent cierpiący na chroniczny ból, który zamiast walczyć z bólem, akceptuje go i skupia się na tym, co może zrobić, by poprawić jakość życia.

Badania: Według badań opublikowanych w „Journal of Contextual Behavioral Science”, terapia ACT skutecznie redukuje stres i poprawia dobrostan psychiczny.

Neuronauka: *Gaman* a neuroplastyczność

Badania nad neuroplastycznością – zdolnością mózgu do zmiany w odpowiedzi na doświadczenia – pokazują, że praktykowanie *gaman* może prowadzić do trwałych zmian w strukturze mózgu. Osoby, które regularnie ćwiczą cierpliwość i akceptację, mają większą aktywność w korze przedczołowej – części mózgu odpowiedzialnej za podejmowanie decyzji i regulację emocji.

Przykład: Medytacja uważności, która jest częścią praktyki *gaman*, prowadzi do zwiększenia gęstości istoty szarej w hipokampie – obszarze mózgu odpowiedzialnym za pamięć i uczenie się.

Jak wdrożyć *gaman* w swoim życiu? Praktyczny przewodnik krok po kroku

Filozofia *gaman* to nie tylko teoria – to praktyka. Oto 5 kroków, które pomogą Ci wdrożyć ją w swoim życiu.

1. Zacznij od małych kroków. Wybierz jedną zasadę *gaman* (np. akceptację rzeczywistości) i ćwicz ją przez tydzień. Zapisz swoje doświadczenia w dzienniku.
2. Znajdź wsparcie. Podziel się swoimi celami z bliską osobą lub dołącz do grupy, która praktykuje *gaman* (np. warsztaty mindfulness, grupy wsparcia).
3. Bądź konsekwentny. *Gaman* to nie jednorazowa akcja, ale styl życia. Ćwicz codziennie, nawet jeśli efekty nie są od razu widoczne.
4. Dostosuj się do kontekstu. Pamiętaj, że *gaman* nie oznacza tłumienia emocji ani uległości. Dostosuj jego praktykę do swoich potrzeb i kultury, w której żyjesz.
5. Celebruj postępy. Każdy mały sukces – np. udane opanowanie emocji w stresującej sytuacji – jest wart celebracji. Nagradzaj się za postępy.

Przykład: Jeśli Twoim celem jest nauczenie się *gaman* w relacjach, zacznij od praktykowania akceptacji w małych sytuacjach – np. gdy ktoś Cię krytykuje. Następnie stopniowo wprowadzaj kolejne zasady.

Źródła

• https://zwierciadlo.pl/psychologia/559968,1,gaman-czyli-znoszenie-trudnosci-ze-spokojem-i-godnoscia-10-zasad-japonskiego-stoicyzmu-do-zastosowania-w-praktyce.read
• https://www.kokugobunka.or.jp/
• https://www.psychologytoday.com/
• https://hbr.org/
• https://www.apa.org/
• https://www.ted.com/talks/angela_lee_duckworth_grit_the_power_of_passion_and_perseverance
• https://www.gutenberg.org/
• https://www.mofa.go.jp/
• https://greatergood.berkeley.edu/
• https://www.unenvironment.org/
• https://www.goodreads.com/book/show/4069.Man_s_Search_for_Meaning
• https://www.who.int/
• https://www.hofstede-insights.com/